Þann 29. maí síðastliðinn birtist viðtal við Dr. Helgu Dögg Flosadóttur, framkvæmdastjóra Atmonia ehf. í Morgunblaðinu.
„Við erum að þróa aðferð til að framleiða ammóníak úr lofti og vatni með mun umhverfisvænni hætti en gert er í dag,“ segir dr. Helga Dögg Flosadóttir, framkvæmdastjóri og meðstofnandi Atmonia ehf. sem hefur vakið athygli fyrir nýstárlega tækni á sviði grænnar iðnaðarframleiðslu.
Atmonia er íslenskt djúptæknifyrirtæki sem varð til upp úr rannsóknum innan Háskóla Íslands og Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands. Félagið var stofnað árið 2016 af Dr. Helgu Dögg Flosadóttur, Dr. Agli Skúlasyni og Arnari Sveinbjörnssyni. Atmonia er í eignasafni Nýsköpunarsjóðsins Kríu og var fyrsta aðkoma sjóðsins að félaginu árið 2022.
Ammóníak er eitt mest framleidda efni heims og gegnir lykilhlutverki í framleiðslu áburðar. Á ári hverju eru framleiddar um 230 milljónir tonna af efninu á heimsvísu en hefðbundin framleiðsla þess er bæði orkufrek og mengandi.
„Fyrir hvert tonn af ammóníaki sem framleitt er með hefðbundnum hætti losna að meðaltali tvö tonn af koltvísýringi,“ segir Helga Dögg. „Framleiðslan er háð jarðgasi, olíu eða kolum sem hráefni og ferlið byggist einnig á mjög háum hita og þrýstingi og krefst stöðugrar orku. Þetta gerir virðiskeðjuna brothætta og framleiðsluna ósveigjanlega.“
Tækni Atmonia byggist á rafefnafræðilegri afoxun niturs í ammóníak og hefur ferlið verið einkaleyfisvarið. Fyrsta afurð félagsins verður framleiðslubúnaður í 40 feta gámi sem getur framleitt allt að 150 tonn af ammóníaki á ári. Atmonia stefnir fyrst á áburðarmarkað.
„Við bindum ammóníakið í stöðuga vatnslausn sem hægt verður að nota beint sem áburð,“ útskýrir Helga Dögg. „Notendur geta síðan valið hvort þeir framleiði ammóníumsúlfat eða díammóníumfosfat eftir því hvað hentar þeirra ræktun best.“
Helga Dögg segir tæknina sérstaklega áhugaverða fyrir lönd eins og Ísland sem flytja allan nituráburð inn.
„Ísland flytur inn um tíu til tólf þúsund tonn af nituráburði á ári. Við teljum að um 70 til 100 Atmonia-gámar gætu annað allri þeirri þörf.“
Atmonia hyggst vinna með innflytjendum áburðar til að tryggja að ræktendur hafi aðgang að réttum næringarefnum samhliða Atmonia-áburðinum.
Í lok árs 2025 náði félagið mikilvægum áfanga þegar sýnt var fram á framleiðslu ammóníaks með skalanlegum N2-rafgreini. Niðurstöðurnar voru staðfestar af tveimur óháðum rannsóknarstofum í Evrópu, RWTH Aachen í Þýskalandi og VITO í Belgíu.
„Nú höfum við sýnt fram á að við getum framleitt ammóníak í kerfi sem er lítil útgáfa af lokakerfinu,“ segir Helga Dögg.
„Næstu skref snúa að rannsóknum og þróun á bestu aðstæðum og síðan að því að stækka kerfið.“
Tæknin hefur vakið athygli víða og hlotið bæði innlenda og alþjóðlega styrki og viðurkenningar. Nýverið fékk Atmonia ásamt samstarfsaðilum 2,5 milljóna evra styrk frá Evrópuráðinu fyrir áframhaldandi þróun, í verkefni sem þau nefna EASY – Electrocatalytic Ammonia Synthesis. Samstarfsaðilar verkefnisins eru Landbúnaðarháskóli Íslands, VITO í Belgíu, TEGA í Þýskalandi og EcoVibes í Grikklandi.
Helga Dögg segir framtíðarmöguleika ammóníaks ná langt út fyrir landbúnaðinn. Atmonia-ferlið verði hannað þannig að það geti nýtt stopula orku, til dæmis frá vindorku eða smærri heimavirkjunum.
„Þannig verður hægt að binda umframraforku sem annars færi til spillis í formi ammóníaks,“ segir hún.
Þá horfir fyrirtækið einnig til rafeldsneytismarkaðarins þar sem ammóníak er talið eitt af efnilegri orkuefnum kolefnislausrar framtíðar.
„Við sjáum að stóru skipavélaframleiðendurnir eru þegar byrjaðir að þróa vélar sem ganga fyrir ammóníaki. Það sýnir hversu hratt þessi þróun er að verða að veruleika.“
