Viðskiptablaðið birti nýverið grein eftir Hrönn Greipsdóttir, forstjóra Nýsköpunarsjóðsins Kríu en Nýsköpunarsjóðurinn Kría (NSK) hefur nú lokið sínu fyrsta starfsári. Sjóðurinn var stofnaður með lögum í lok árs 2024 en samhliða því voru Nýsköpunarsjóður atvinnulífsins (stofnaður 1997) og Kría sprota- og nýsköpunarsjóður (stofnaður 2021) lagðir niður. Nýi sjóðurinn tók yfir eignir og skuldbindingar sjóðanna tveggja, m.a. til einföldunar og hagræðingar í hinu opinbera sjóðakerfi. Á sama tíma og sjóðnum var ætlað að hefja vegferð sína tók ný ríkisstjórn við í desember 2024. Það tafðist því um nokkurn tíma að nýi sjóðurinn tæki formlega til starfa og reyndar ríkti óvissa um hver framtíð hins nýja sjóðs yrði.
En öll él birtir upp um síðir og nýr ráðherra málaflokksins skar úr um að sjóðnum væri ætlað mikilvægt hlutverk sem forystuafl í því að styrkja nýsköpunarumhverfið. Ráðist var í vinnu við stefnumótun sem fól m.a. í sér að setja fjárfestingarstefnu til skemmri og lengri tíma. Markmiðið var að byggja starfsemina á styrkleikum forvera sjóðsins en fjárfestingarstefna helgast af lögum og reglugerð um sjóðinn.
NSK hefur sem fyrr heimild til að fjárfesta beint i sprotafyrirtækjum og sjóðum sem fjárfesta á sprotastigi. Stærsta breytingin er þó sú að sjóðnum er nú heimilt að fjárfesta í erlendum sjóðum. Sjóðnum er ætlað að hvetja til fjárfestinga á frumstigi í samvinnu við aðra fjárfesta án þess að vera leiðandi í fjárfestingum. Sjóðurinn skal áfram vera að hluta til sígrænn, þ.e. að söluandvirði eignahluta skal varið til nýrra fjárfestinga og reksturs sjóðsins. Sjóðurinn fær einnig heimild til fjárfestinga í fjárlögum hvers árs en með hinu sígræna fyrirkomulagi er reksturinn fjármagnaður með eignasölu og þarf því ekki fjármagn úr ríkissjóði nema það sem ákveðið er að skuli verja til fjárfestinga hverju sinni.
Það má með sanni segja að Kría hafi tekist á flug þegar sól var hæst á lofti. Eftir ítarlega greiningu á stöðu markaðarins og þeim fyrirspurnum sem lágu fyrir var ákveðið að endurtaka átak í fjárfestingum á frumstigi (e. pre-seed) og verja til þess 350 m.kr. Auglýst var eftir umsóknum og sóttu 88 félög um fjárfestingu sem er 20% aukning frá sambærilegu átaki árið 2023. Með aðstoð 15 manna valnefndar var ákveðið að ganga til samninga við þau 11 félög sem skoruðu hæst en skilyrði fyrir fjárfestingu er að á móti komi að lágmarki jafnhátt fjárframlag frá öðrum fjárfestum. Markmiðið með þessari kröfu er að hvetja aðra fjárfesta til þátttöku í sprotafjárfestingum. Það má því reikna með að átakið skili að lágmarki 700 – 1.000 m.kr. í beinum fjárfestingum í sprotafélögum sem er mikilvæg innspýting í nýsköpunarumhverfið.
Frá því að sjóðurinn tók til starfa hefur borist fjöldi fyrirspurna um fjárfestingar í sjóðum og þá aðallega erlendis frá. Það er greinilega mikill áhugi fyrir því að íslenskur sjóður í eigu ríkisins hafi nú heimild til að fjárfesta í erlendum sjóðum. Eðlilega má spyrja hver tilgangurinn sé með slíkri heimild og því er auðsvarað. Í heimildinni felst að sé gengið til fjárfestingar í sjóði skal sá hinn sami sjóður fjárfesta að lágmarki jafnhárri fjárhæð í íslenskum sprotafélögum með starfsemi á Íslandi. Viðræður við erlenda sjóði hafa leitt af sér áhuga á íslenskum markaði og sprotafélögum. Í lok árs var svo gengið frá fyrstu sjóðafjárfestingu NSK, sem er í íslenskum vísisjóði, Brunni III.
Rúsínan í árspylsuendanum er Heilsu-Kría sem er einstakt fjárfestingaátak í verkefnum ætluðum að búa til lausnir fyrir íslenskt heilbrigðiskerfi. 300 m.kr. verður varið til þessa verkefnis og með mótframlagi annarra fjárfesta tvöfaldast sú fjárfesting að minnsta kosti.
NSK snertir á nærri 70 sprotafélögum með misvirkum hætti sem hluthafi, lánveitandi eða í umsýslu. Auk þess er sjóðurinn nú hluthafi í 5 vísisjóðum sem hafa fjárfest í tugum sprotafélaga.
Eitt mikilvægasta hlutverk sjóðsins er virk þátttaka í nýsköpunarsamfélaginu. NSK er einn eiganda KLAK sem starfrækir viðskiptahraðla s.s. Gulleggið, Dafna og Startup Supernova. NSK er einn af stofnendum og aðalstyrktaraðili ICEBAN samtaka íslenskra englafjárfesta, er samstarfsaðili Driftar EA, Iceland Innovation week og meðlimur í Framvís. NSK leggur sig þannig fram um að vera virkur þátttakandi í stuðningsumhverfi nýsköpunar til eflingar hugvitsdrifinna verkefna.
NSK á í miklu og góðu samstarfi við vísisjóði, englafjárfesta og framtakssjóði í gegnum eignarhald sitt á félögum í eignasafninu. Hlutverk NSK er mikilvægt fyrir vísisjóði og framtakssjóði þar sem NSK fjárfestir í félögum á fyrstu stigum og hinir sjóðirnir taka svo við keflinu þegar fyrirtækin vaxa og dafna.
Fjárfesting í verkefnum á frumstigi er meira en bara fjármunir því þeim fylgir líka fyrirheit um stuðning og eftirfylgni. Alla jafna eru hins vegar fjárfestingar á þessu stigi lágar í krónum talið og góð dreifing í eignasafni því nauðsynleg til að draga úr áhættu. Svo er alltaf vonin um að hitta á stjörnu og jafnvel einhyrning en farsæl saga Kerecis er gott dæmi um slíkt. Það má líkja fjárfestingu í nýsköpun við hverja aðra ræktun, þetta hefst allt með fræinu sem þarf að hlúa að, sjá til þess að spíri og komist í frjóa mold til að tryggja vöxtinn. Þetta fyrsta stig er það mikilvægasta því án þess verður ekkert framhald.
Nýverið var kynnt atvinnustefna stjórnvalda þar sem lögð er áhersla á aukinn hvata til nýsköpunar og hugverkaiðnað sem eina mikilvægustu stoðina í vaxtarplani til næstu 10 ára. Til að árangur náist verður að hlúa að frumstiginu og tryggja að efnileg félög séu studd áfram og að virkir fjárfestar taki síðan við keflinu og styðji félögin áfram til vaxtar og útflutnings.
Það er mikil gróska í íslenskri nýsköpun og á undanförnum árum og með tilkomu smærri sjóða og englafjárfesta hefur fjárfestum á frumstigi fjölgað. Hlutverk Nýsköpunarsjóðsins Kríu er að stuðla að og tryggja að hér sé til staðar stuðningur og fjármögnunarumhverfi fyrir sprotafélög á frumstigi. Samkeppnishæfni Íslands byggir á því að hér sé til staðar blómlegt atvinnulíf sem fangi hugvit, nýsköpun og tækni til að tryggja framþróun sem tekst ekki nema það sé hlúð að frumstiginu.
